Nghiên cứu về bệnh sốt xuất huyết tại Việt Nam

Thống kê 5 năm gần đây nhất

Trong 5 năm gần đây (2021-2025), sốt xuất huyết vẫn là một vấn đề sức khỏe cộng đồng nghiêm trọng tại Việt Nam với sự biến động đáng chú ý về số ca mắc và tử vong.

Số ca mắc và tử vong theo năm:

• Năm 2021: Ghi nhận 69.354 trường hợp mắc, 22 trường hợp tử vong [3]
• Năm 2022: Cả nước ghi nhận 361.813 trường hợp mắc, 133 ca tử vong [3]
• Năm 2023: Cả nước ghi nhận hơn 172.000 ca mắc sốt xuất huyết, 43 người tử vong [30]
• Năm 2024: Tăng mạnh với hơn 110.500 trường hợp mắc, 23 ca tử vong [2]
• Năm 2025: Tính đến hết ngày 03/10/2025, cả nước đã ghi nhận 106.879 trường hợp mắc SXH, trong đó có 18 trường hợp tử vong [29]

Sự biến động đáng chú ý trong các năm cho thấy xu hướng gia tăng mạnh về số ca mắc sốt xuất huyết, đặc biệt trong bối cảnh biến đổi khí hậu và đô thị hóa đang ảnh hưởng đến môi trường sống thuận lợi cho muỗi truyền bệnh.

Nguyên nhân và cơ chế gây bệnh

Nguyên nhân:

Bệnh sốt xuất huyết do virus Dengue (DENV) gây ra, thuộc họ Flaviviridae. Virus này có 4 chủng huyết thanh (DENV-1, DENV-2, DENV-3, và DENV-4). Bệnh lây lan chủ yếu qua vết đốt của muỗi cái Aedes aegypti, và một phần bởi Aedes albopictus [6].

Cơ chế gây bệnh:

Virus Dengue xâm nhập cơ thể qua vết đốt của muỗi Aedes mang virus, sau đó nhân lên trong các tế bào miễn dịch và kích hoạt phản ứng viêm. Quá trình này giúp tiêu diệt virus nhưng đồng thời gây tổn thương các mô và cơ quan trong cơ thể, dẫn đến giãn mạch, tăng tính thấm thành mạch, thoát huyết tương, và rối loạn đông máu [7].

Hiện tượng tăng cường miễn dịch phụ thuộc kháng thể (Antibody-dependent enhancement – ADE) xảy ra khi người đã từng nhiễm một type virus và bị nhiễm lại với type khác. Các kháng thể từ lần nhiễm trước không trung hòa được virus mới, mà ngược lại, chúng giúp virus xâm nhập sâu hơn vào các tế bào miễn dịch, tăng tải lượng virus và làm tăng phản ứng viêm, dẫn đến nguy cơ bệnh nặng, như sốc và xuất huyết [33].

Yếu tố ảnh hưởng

Bệnh sốt xuất huyết chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố, trong đó nổi bật là môi trường và khí hậu:

1. Biến đổi khí hậu: Nhiệt độ, độ ẩm, lượng mưa và xâm nhập mặn tạo ra môi trường lý tưởng cho muỗi Aedes phát triển mạnh. Thời tiết mưa trái mùa, ngập lụt cũng góp phần gia tăng số ca mắc bệnh [12].
2. Yếu tố đô thị hóa: Giao thông phát triển giúp muỗi di chuyển nhanh chóng đến các khu vực mới. Các đô thị mật độ dân cư cao trở thành điểm nóng của dịch bệnh do muỗi Aedes sinh sản mạnh [10].
3. Điều kiện môi trường: Ấu trùng muỗi có thể phát triển trong các vùng nước đọng nhỏ, kể cả những nơi ít chú ý như chum, vại, lốp xe… [10].

Hậu quả

Sốt xuất huyết gây ra những hậu quả nghiêm trọng về sức khỏe và xã hội:

1. Đối với sức khỏe cá nhân:
   • Tỷ lệ tử vong dao động từ 22 người (2021) đến 133 người (2022), với những trường hợp tử vong ở cả người lớn và trẻ em [3].
   • Biến chứng nguy hiểm như suy tim, suy thận, tràn dịch màng phổi, suy đa tạng, xuất huyết não [22].
   • Những biến chứng không ngờ từ việc hiểu sai về bệnh như tự điều trị tại nhà, dẫn đến tình trạng nguy kịch [19].
2. Đối với xã hội:
   • Gánh nặng cho hệ thống y tế khi phải xử lý hàng trăm nghìn ca mắc mỗi năm [8].
   • Ảnh hưởng đến lao động và phát triển kinh tế do người bệnh phải nghỉ làm, nghỉ học.
   • Chi phí điều trị và phòng chống dịch bệnh tốn kém, đòi hỏi nguồn lực đáng kể từ Nhà nước và cộng đồng [27].

Cách phòng tránh

Để phòng tránh sốt xuất huyết hiệu quả, cần thực hiện đồng thời nhiều biện pháp theo khuyến cáo của WHO và Bộ Y tế:

1. Loại bỏ nơi sinh sản của muỗi:
   • Đậy kín các dụng cụ chứa nước [14].
   • Thu gom vật dụng phế thải trong nhà, các hốc nước tự nhiên không cho muỗi đẻ trứng như chai, lọ, mảnh chai, vỏ dừa [37].
   • Thường xuyên thau rửa dụng cụ chứa nước để diệt bọ gậy/lăng quăng [17].
2. Phòng chống muỗi đốt:
   • Sử dụng rèm che, màn tẩm hóa chất diệt muỗi [39].
   • Mặc quần áo dài tay, che kín tay chân [36].
   • Bôi thuốc chống muỗi hoặc sử dụng các thiết bị đuổi muỗi [36].
3. Phun hóa chất diệt muỗi: Thực hiện định kỳ theo hướng dẫn của ngành y tế, tích cực phối hợp với ngành Y tế trong các chiến dịch diệt bọ gậy/lăng quăng và các đợt phun hóa chất phòng, chống dịch [38].
4. Tiêm vắc xin phòng sốt xuất huyết: Phương pháp được đánh giá là hiệu quả, an toàn và tiết kiệm nhất, tuy nhiên cần tuân thủ đúng chỉ định về độ tuổi và lịch tiêm [13].
5. Tuyên truyền, giáo dục sức khỏe: Nâng cao nhận thức cộng đồng về tác hại của bệnh và cách phòng tránh [17].
6. Ứng dụng công nghệ sinh học mới: Sử dụng muỗi mang vi khuẩn Wolbachia – một giải pháp khoa học tiên tiến, an toàn và hiệu quả trong phòng chống sốt xuất huyết. Vi khuẩn Wolbachia được đưa vào cơ thể muỗi vằn giúp muỗi tăng sức đề kháng với vi khuẩn gây bệnh giống như tiêm vaccine cho muỗi, làm ức chế sự phát triển và lây truyền vi-rút Dengue và Zika trong cơ thể muỗi vằn [42].

Cách điều trị

Hiện nay chưa có thuốc điều trị đặc hiệu cho sốt xuất huyết, phương pháp điều trị chủ yếu là điều trị triệu chứng [24]:

Điều trị tại nhà (thể nhẹ):

• Kiểm soát cơn sốt: Sử dụng Paracetamol liều 10-15mg/kg/lần khi sốt trên 38,5°C, cách nhau 4-6 giờ. Tuyệt đối tránh dùng Aspirin, Ibuprofen vì có thể làm tăng nguy cơ chảy máu [23].
• Nghỉ ngơi đầy đủ: Giúp cơ thể tập trung chống lại virus [25].
• Bổ sung đủ nước: Uống nhiều nước oresol, nước trái cây để tránh mất nước [25].
• Không tự ý dùng các loại nước có màu đỏ, nâu, đen hoặc có gas: Vì khó phân biệt với máu khi bị nôn [16].

Nhập viện (thể nặng):

• Theo dõi sát các dấu hiệu cảnh báo như đau bụng dữ dội, nôn mửa dai dẳng, chảy máu chân răng hoặc chảy máu cam [21].
• Truyền dịch chống sốc: Với liều cao phân tử (CPT) 10-15ml/kg/giờ khi có biểu hiện sốc [24].
• Theo dõi huyết sắc tố, hematocrit để đánh giá tình trạng cô đặc máu [24].
• Không nên uống trà, cà phê, rượu, bia vì có thể làm tình trạng mất nước trầm trọng hơn [16].

Lưu ý quan trọng:

• Người bệnh cần đến cơ sở y tế ngay khi có dấu hiệu sốt để được chẩn đoán và theo dõi [17].
• Khi hết sốt không tự ý dừng theo dõi vì đây có thể là biểu hiện bệnh đang chuyển nặng [16].

Ngan_Chan_Sot_Xuat_Huyet

Giải pháp toàn diện

Để kiểm soát và phòng chống sốt xuất huyết một cách hiệu quả, cần áp dụng giải pháp tổng thể với sự tham gia của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội:

1. Giải pháp y tế:

• Tăng cường giám sát dịch tễ: Phát hiện sớm và xử lý kịp thời các ổ dịch thông qua hệ thống cảnh báo và phản ứng nhanh.
• Nâng cao năng lực điều trị: Đào tạo nhân lực y tế về chẩn đoán, điều trị và chăm sóc người bệnh sốt xuất huyết theo hướng dẫn cập nhật nhất.
• Phổ cập vắc xin: Triển khai tiêm chủng mở rộng cho trẻ em và người có nguy cơ cao, đặc biệt ở các vùng trọng điểm.
• Ứng dụng công nghệ sinh học mới: Mở rộng ứng dụng phương pháp muỗi mang vi khuẩn Wolbachia trong các khu vực thử nghiệm để giảm thiểu lây truyền bệnh [42].
• Hoàn thiện phác đồ điều trị: Cập nhật và hướng dẫn thực hiện đồng bộ theo khuyến cáo của Bộ Y tế.

2. Giải pháp môi trường:

• Quản lý môi trường sống: Tổ chức thu gom rác thải, xử lý triệt để các điểm tích nước như lu, chum, lốp xe cũ.
• Cải tạo hệ thống thoát nước: Tránh tình trạng ngập úng cục bộ tạo điều kiện cho muỗi sinh sản.
• Tăng cường trồng cây xanh: Sử dụng các loại cây có khả năng xua đuổi muỗi tạo môi trường sống lành mạnh.

3. Giải pháp cộng đồng:

• Tuyên truyền, vận động người dân: Thực hiện “diệt bọ gậy, diệt muỗi, diệt lăng quăng” theo slogan truyền thống mỗi tuần 10 phút [38].
• Huy động sự tham gia của cộng đồng: Xây dựng nếp sống vệ sinh môi trường trong từng gia đình và cộng đồng [26].
• Phối hợp đa ngành: Kết hợp giữa ngành y tế, giáo dục, xây dựng, nông nghiệp để triển khai các biện pháp đồng bộ.

4. Giải pháp chính sách:

• Hoàn thiện cơ chế, chính sách: Ban hành văn bản pháp luật hướng dẫn quản lý và sử dụng nguồn kinh phí phòng chống dịch [27].
• Tăng cường ngân sách: Đầu tư trang thiết bị, hóa chất phòng chống dịch và nâng cao năng lực điều trị tại các tuyến y tế.
• Hợp tác quốc tế: Học hỏi kinh nghiệm từ các quốc gia có nền y học tiên tiến trong phòng chống sốt xuất huyết và hợp tác triển khai các dự án nghiên cứu ứng dụng [42].

Bằng việc thực hiện đồng bộ các giải pháp trên với sự kết hợp giữa các biện pháp truyền thống và công nghệ hiện đại như ứng dụng Wolbachia, Việt Nam có thể kiểm soát hiệu quả tình hình dịch bệnh sốt xuất huyết, giảm thiểu gánh nặng bệnh tật và bảo vệ sức khỏe cộng đồng một cách bền vững.

Sources

[1] Đã có hơn 32.000 ca mắc sốt xuất huyết, nguy cơ bùng phát dịch ra sao: http://bvquan5.medinet.gov.vn/chuyen-muc/da-co-hon-32000-ca-mac-sot-xuat-huyet-nguy-co-bung-phat-dich-ra-sao-cmobile17001-236271.aspx

[2] Mỗi năm cả nước ghi nhận khoảng 100.000 ca mắc sốt xuất huyết: https://www.vietnam.vn/moi-nam-ca-nuoc-ghi-nhan-khoang-100-000-ca-mac-sot-xuat-huyet

[3] Xu hướng: Sốt xuất huyết còn tiếp tục gia tăng đến tháng 10-11: https://thongke.cesti.gov.vn/phan-tich-thong-ke/ket-qua-thong-ke/1150-xu-huong-sot-

[4] Cả nước đã ghi nhận hơn 65.000 ca mắc sốt xuất huyết – Tin liên quan: https://moh.gov.vn/tin-lien-quan/-/asset_publisher/vjYyM7O9aWnX/content/ca-nuoc-a-ghi-nhan-hon-65-000-ca-mac-sot-xuat-huyet

[5] Sốt xuất huyết: Dấu hiệu, nguyên nhân, chẩn đoán và phòng ngừa: https://tamanhhospital.vn/benh/sot-xuat-huyet/

[6] Cơ chế bệnh sinh sốt xuất huyết: Hiểu rõ để phòng, điều trị hiệu quả: https://vnvc.vn/co-che-benh-sinh-sot-xuat-huyet/

[7] Sốt xuất huyết: Nguyên nhân, triệu chứng, cách điều trị & phòng ngừa: https://taimuihongsg.com/sot-xuat-huyet/

[8] Cơ chế bệnh sinh sốt xuất huyết và cách phòng ngừa bệnh: https://nhathuoclongchau.com.vn/bai-viet/co-che-benh-sinh-sot-xuat-huyet-la-gi-cach-phong-ngua-benh-sot-xuat-huyet.html

[9] Các yếu tố khiến sốt xuất huyết lan rộng – VnExpress: https://vnexpress.net/cac-yeu-to-khien-sot-xuat-huyet-lan-rong-4866515.html

[10] ​Biến đổi khí hậu và tác động đến dịch tễ sốt xuất huyết Dengue tại …: https://nafaco.vn/bien-doi-khi-hau-tac-dong-den-dich-te-sot-xuat-huyet-dengue.html

[11] Biến đổi khí hậu đang ảnh hưởng như thế nào đến sự lây lan của …: https://nhathuoclongchau.com.vn/bai-viet/bien-doi-khi-hau-dang-anh-huong-nhu-the-nao-den-su-lay-lan-cua-cac-benh-truyen-qua-muoi.html

[12] Biến đổi khí hậu và biến đổi xã hội ảnh hưởng đến sốt xuất huyết: https://tiasang.com.vn/tin-tuc/bien-doi-khi-hau-va-bien-doi-xa-hoi-anh-huong-den-sot-xuat-huyet/

[13] 5 cách phòng bệnh sốt xuất huyết theo hướng dẫn của CDC – VNVC: https://vnvc.vn/phong-benh-sot-xuat-huyet/

[14] 8 cách phòng bệnh sốt xuất huyết hiệu quả trong mùa mưa: https://www.prudential.com.vn/vi/blog-nhip-song-khoe/8-cach-phong-benh-sot-xuat-huyet-hieu-qua-trong-mua-mua/

[15] 9 cách phòng bệnh sốt xuất huyết có thể áp dụng tại nhà: https://tamanhhospital.vn/phong-benh-sot-xuat-huyet/

[16] SỐT XUẤT HUYẾT VÀ CÁCH PHÒNG TRÁNH: http://bv-phuchoichucnanghanoi.vn/sot-xuat-huyet-va-cach-phong-tranh/

[17] Các biện pháp phòng tránh bệnh sốt xuất huyết: https://trungtamytetienyen.vn/cac-bien-phap-phong-tranh-benh-sot-xuat-huyet/

[18] Phòng chống sốt xuất huyết: Nỗ lực toàn cầu và thách thức dai dẳng: https://www.dengue.com/vi-vn/phong-chong-sot-xuat-huyet-no-luc-toan-cau-va-thach-thuc-dai-dang

[19] Biến chứng không ngờ do hiểu sai về sốt xuất huyết – Báo Chính phủ: https://baochinhphu.vn/bien-chung-do-hieu-sai-ve-sot-xuat-huyet-102250726134022692.htm

[20] Cẩn trọng khi sốt xuất huyết vào cao điểm | Sức khỏe cộng đồng: https://hanoionline.vn/can-trong-khi-sot-xuat-huyet-vao-cao-diem-suc-khoe-cong-dong-21112025-371511.htm

[21] Sốt xuất huyết: 5 sự thật cần biết – Dengue.com: https://www.dengue.com/vi-vn/sot-xuat-huyet-5-su-can-biet

[22] 9 biến chứng sốt xuất huyết thường gặp – Có nguy hiểm không?: https://vnvc.vn/bien-chung-sot-xuat-huyet/

[23] Phác đồ điều trị sốt xuất huyết hiện nay: https://tiemchunglongchau.com.vn/kien-thuc-tiem-chung/phac-do-dieu-tri-sot-xuat-huyet-hien-nay

[24] Phác đồ điều trị sốt xuất huyết Dengue ở người lớn: https://benhvien108.vn/duoc-lam-sang/phac-do-dieu-tri-sot-xuat-huyet-dengue-o-nguoi-lon.htm

[25] Cách điều trị sốt xuất huyết theo hướng dẫn của CDC – VNVC: https://vnvc.vn/cach-dieu-tri-sot-xuat-huyet/

[26] Phòng chống bệnh sốt xuất huyết dựa vào cộng đồng: Vai trò quan …: https://syt.baclieu.gov.vn/-/ph%C3%B2ng-ch%E1%BB%91ng-b%E1%BB%87nh-s%E1%BB%91t-xu%E1%BA%A5t-huy%E1%BA%BFt-d%E1%BB%B1a-v%C3%A0o-c%E1%BB%99ng-%C4%91%E1%BB%93ng-vai-tr%C3%B2-quan-tr%E1%BB%8Dng-c%E1%BB%A7a-c%E1%BB%99ng-t%C3%A1c-vi%C3%AAn-y-t%E1%BA%BF-v%C3%A0-quy%E1%BA%BFt-t%C3%A2m-c

[27] MỘT SỐ KHÓ KHĂN TRONG PHÒNG CHỐNG SỐT XUẤT HUYẾT …: https://www.impehcm.org.vn/noi-dung/tin-y-te/mot-so-kho-khan-trong-phong-chong-sot-xuat-huyet-hien-nay-bien-phap-uu-tien.html

• Thực hiện: AI DeepResearch TEAM – MyGPT Jsc
• Nếu bạn muốn thực hiện các báo cáo tương tự theo yêu cầu, hãy liên hệ ngay với chúng tôi