Ảnh hưởng của chất lượng không khí đến sức khỏe con người – MyGPT

Giới thiệu

Chất lượng không khí là một vấn đề môi trường và y tế công cộng ngày càng trở nên cấp bách trên toàn cầu cũng như tại Việt Nam. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã xác nhận ô nhiễm không khí là một “đại dịch im lặng”, ảnh hưởng đến sức khỏe của gần toàn bộ dân số thế giới. Báo cáo này cung cấp cái nhìn toàn diện về ảnh hưởng của chất lượng không khí đến sức khỏe con người, dựa trên chứng cứ khoa học từ các tổ chức y tế và môi trường hàng đầu thế giới như WHO, CDC, NIH và các nguồn dữ liệu đáng tin cậy trong nước.

Các chỉ số quan trọng đánh giá chất lượng không khí

Chỉ số chất lượng không khí (AQI)

Chỉ số AQI (Air Quality Index) là công cụ quốc tế được sử dụng rộng rãi để đánh giá mức độ ô nhiễm không khí và rủi ro sức khỏe liên quan. AQI được tính toán dựa trên nồng độ của năm chất ô nhiễm chính:

• PM2.5 (hạt bụi siêu mịn có đường kính nhỏ hơn 2.5 micromet)
• PM10 (hạt bụi có đường kính nhỏ hơn 10 micromet)
• CO (carbon monoxide – khí carbon monoxit)
• NO2 (nitrogen dioxide – khí nitơ đioxit)
• O3 (ozone – khí ozone tầng thấp)

Tiêu chuẩn mới nhất từ WHO 2025

Theo cập nhật mới nhất từ WHO năm 2025, tiêu chuẩn chất lượng không khí khuyến nghị:

• Nồng độ trung bình hàng năm của PM2.5 không vượt quá 5 μg/m³
• Nồng độ trung bình trong 24 giờ của PM2.5 không vượt quá 15 μg/m³

Các tiêu chuẩn này thể hiện cam kết của cộng đồng y tế toàn cầu trong việc giảm thiểu tác động của ô nhiễm không khí đến sức khỏe cộng đồng. PM2.5 là thành phần ô nhiễm quan trọng nhất do kích thước nhỏ bé cho phép chúng xâm nhập sâu vào phổi và thậm chí vào máu, gây ra nhiều vấn đề sức khỏe nghiêm trọng.

Các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng không khí

Ô nhiễm không khí có thể xuất phát từ cả nguyên nhân tự nhiên và nhân tạo:

Nguyên nhân tự nhiên

• Các hiện tượng tự nhiên như cháy rừng và hỏa hoạn tự nhiên
• Phun trào núi lửa tạo ra khí thải và tro bụi
• Bụi tự nhiên do gió cuốn từ sa mạc và các khu vực đất trống

Nguyên nhân do con người

• Giao thông vận tải: Đây là nguồn thải lớn nhất trong các đô thị, đặc biệt là khí thải từ động cơ đốt trong, lốp xe mòn và phanh xe
• Hoạt động công nghiệp: Các nhà máy sản xuất thép, xi măng, hóa chất, điện than thải ra một lượng lớn khí và hạt bụi vào không khí
• Sản xuất nông nghiệp: Sử dụng phân bón, thuốc trừ sâu và khí metan từ chăn nuôi quy mô lớn
• Xây dựng và công trình dân dụng: Bụi xây dựng, vật liệu xây dựng phát thải formaldehyde và các hợp chất hữu cơ dễ bay hơi
• Đốt rác, chất thải và nhiên liệu sinh hoạt: Đặc biệt phổ biến ở các khu vực ngoại ô và nông thôn, tạo ra khí CO và các hợp chất độc hại khác

Mối liên hệ đối với sức khỏe con người và cơ chế tác động

Cơ chế sinh học tác động của ô nhiễm không khí

Khi các chất ô nhiễm không khí xâm nhập vào cơ thể qua đường hô hấp, chúng khởi phát một chuỗi các phản ứng sinh học phức tạp:

1. Gây stress oxy hóa: Các hạt bụi đặc biệt là PM2.5 chứa nhiều kim loại nặng và hợp chất hữu cơ dễ bay hơi, tạo ra các gốc tự do gây stress oxy hóa trong tế bào
2. Kích hoạt phản ứng viêm: Hệ miễn dịch phản ứng với các chất lạ, giải phóng các cytokine viêm như IL-6, TNF-α và IL-1β
3. Tổn thương DNA tế bào: Các thành phần hóa học độc hại trong PM2.5 có thể trực tiếp gây tổn thương DNA, làm gián đoạn quá trình sửa chữa tế bào
4. Xâm nhập vào máu: Hạt siêu mịn PM2.5 có thể vượt qua hàng rào máu-khí trong phổi, đi vào máu và đến các cơ quan khác nhau trong cơ thể
5. Rối loạn chức năng nội mô mạch máu: Ô nhiễm không khí làm tổn thương lớp tế bào nội mô, nguyên nhân chủ yếu gây hình thành xơ vữa động mạch
6. Hiệu ứng toàn thân: Ô nhiễm không khí có thể vượt qua hàng rào máu não, gây tổn thương thần kinh và viêm thần kinh

Tác động đến hệ hô hấp

• Gây kích thích niêm mạc đường thở, ho mãn tính
• Tăng nguy cơ mắc bệnh viêm đường hô hấp cấp, viêm phổi tắc nghẽn mãn tính (COPD), hen suyễn
• Làm trầm trọng thêm các bệnh mãn tính về đường hô hấp
• Tăng nguy cơ mắc ung thư phổi, đặc biệt khi tiếp xúc với các chất gây ung thư trong khói bụi

Tác động đến hệ tim mạch

• Theo ước tính của WHO, khoảng 1/3 số ca tử vong do đột quỵ, bệnh tim mạch và ung thư phổi là do ô nhiễm không khí
• Tăng huyết áp và nguy cơ bệnh tim thiếu máu cục bộ
• Tăng nguy cơ cục máu đông và đột quỵ
• Rối loạn nhịp tim và suy tim

Tác động thần kinh và tâm thần

Nghiên cứu mới đây đã chỉ ra những mối liên hệ đáng lo ngại giữa ô nhiễm không khí và sức khỏe thần kinh:

• Theo báo cáo State of Global Air 2025, bệnh liên quan đến ô nhiễm không khí đã gây ra hơn 625.000 ca tử vong do sa sút trí tuệ (dementia) trên toàn thế giới trong năm 2023
• Tăng nguy cơ sa sút trí tuệ, bệnh Alzheimer và các rối loạn thần kinh thoái hóa khác, chiếm khoảng 28% tổng số ca tử vong do sa sút trí tuệ
• Ảnh hưởng đến nhận thức, tập trung và trí nhớ ở người trưởng thành
• Gia tăng nguy cơ trầm cảm, lo âu và các rối loạn tâm thần khác, đặc biệt ở người lớn tuổi và trẻ em

Tác động đến phụ nữ mang thai và trẻ em

• Tác động đến sự phát triển thai nhi, tăng nguy cơ sinh non và trẻ nhẹ cân
• Ảnh hưởng đến sự phát triển thần kinh của trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ
• Gia tăng nguy cơ hen suyễn và các vấn đề về hô hấp ở trẻ em

Tác động đến người cao tuổi

• Tăng nguy cơ sa sút trí tuệ và bệnh Alzheimer
• Làm trầm trọng thêm các bệnh mãn tính hiện có
• Gia tăng số ngày nhập viện và tử vong

Gánh nặng kinh tế toàn cầu

Theo các ước tính mới nhất:

• Ô nhiễm không khí gây thiệt hại khoảng 7,9-8,1 triệu ca tử vong mỗi năm trên toàn thế giới
• Tổn thất kinh tế toàn cầu do ô nhiễm không khí ước tính lên tới hơn 5% GDP của nhiều quốc gia, đặc biệt là các nước đang phát triển
• Tại Mỹ, chi phí do ô nhiễm không khí gây ra lên tới hơn 790 tỷ USD mỗi năm
• Tại Đông Nam Á, tổn thất kinh tế do tử vong liên quan ô nhiễm không khí ước tính có thể lên tới 600 tỷ USD đến năm 2050

Tình hình chất lượng không khí tại Việt Nam

Thực trạng

Việt Nam đang đối mặt với tình trạng ô nhiễm không khí nghiêm trọng, đặc biệt tại các đô thị lớn:

• Trong năm 2025, Hà Nội và TP.HCM đều có chỉ số AQI trung bình ở mức trung bình đến kém (khoảng 64-66 AQI)
• Một số thời điểm, đặc biệt vào mùa khô và giai đoạn chuyển mùa, cả hai thành phố đều ghi nhận AQI lên tới ngưỡng nguy hại (>200 AQI)
• Theo xếp hạng toàn cầu, Hà Nội và TP.HCM thường xuyên nằm trong danh sách các thành phố ô nhiễm nhất thế giới

Các nguồn gây ô nhiễm chính

• Giao thông đô thị và phương tiện cá nhân chiếm tỷ trọng lớn nhất
• Công nghiệp và xây dựng phát triển nhanh nhưng chưa được kiểm soát chặt chẽ
• Tình trạng đốt rác và chất thải tại chỗ vẫn còn phổ biến
• Tác động từ điều kiện thời tiết như hiệu ứng hâm nóng ngược tại Hà Nội

Dai_dich_khong_khi_nguy_hiem_va_giai_phap

Urban_Air_Pollution_Protection_Guide

Phân loại các ngưỡng chất lượng không khí ảnh hưởng đến sức khỏe

Dựa trên thang đo AQI tiêu chuẩn quốc tế:

Chỉ số AQI	Mức độ	Mô tả và ảnh hưởng sức khỏe
0 – 50	Tốt	Không khí sạch, phù hợp cho mọi người. Rất ít hoặc không có rủi ro sức khỏe
51 – 100	Trung bình	Không khí chấp nhận được, nhưng một số chất ô nhiễm có thể ảnh hưởng đến sức khỏe của một số ít người nhạy cảm
101 – 150	Kém	Nhóm người nhạy cảm (người già, trẻ em, người có bệnh hô hấp, tim mạch) có thể gặp vấn đề sức khỏe
151 – 200	Xấu	Mọi người đều có thể bị ảnh hưởng sức khỏe, đặc biệt là nhóm nhạy cảm gặp vấn đề nghiêm trọng hơn
201 – 300	Rất xấu	Cảnh báo sức khỏe khẩn cấp, mọi người đều bị ảnh hưởng nghiêm trọng
> 300	Nguy hiểm	Cảnh báo sức khỏe: rủi ro khẩn cấp cho toàn bộ dân số

Giải pháp cải thiện chất lượng không khí trong nhà

Công nghệ và thiết bị

1. Máy lọc không khí:
   • Chi phí dao động từ vài trăm nghìn đến vài triệu đồng cho các dòng máy công suất khác nhau
   • Hiệu quả cao khi sử dụng bộ lọc HEPA có thể loại bỏ đến 99,97% các hạt bụi kích thước 0,3 micromet
   • Các dòng máy cao cấp có giá từ 8-12 triệu đồng, tích hợp công nghệ lọc đa tầng và kết nối thông minh
2. Hệ thống thông gió hiệu quả:
   • Sử dụng quạt hút khí hiệu suất cao, hệ thống VRV/VRV kết hợp bộ lọc không khí
   • Đảm bảo lưu thông không khí và bổ sung không khí tươi từ bên ngoài

Giải pháp tự nhiên

1. Trồng cây xanh trong nhà:
   • Một số loại cây như lan ý, lưỡi hổ, trầu bà có khả năng thanh lọc các chất độc hại như formaldehyde và benzene
   • Giá thành thấp, mỗi chậu từ vài chục đến vài trăm nghìn đồng
   • Cần bố trí phù hợp với từng khu vực trong nhà để đảm bảo hiệu quả và thẩm mỹ
2. Sử dụng vật liệu xây dựng bền vững:
   • Chọn nội thất, vật liệu xây dựng ít phát thải khí độc và formaldehyde
   • Ưu tiên sử dụng vật liệu tự nhiên như gỗ đã qua xử lý, sơn nước thân thiện với môi trường

Giải pháp sinh hoạt

1. Giữ nhà thoáng gió hợp lý:
   • Đảm bảo thông gió tự nhiên khi chất lượng không khí bên ngoài tốt
   • Hạn chế mở cửa khi AQI bên ngoài cao
2. Dọn dẹp nhà cửa thường xuyên:
   • Sử dụng máy hút bụi có bộ lọc HEPA để loại bỏ bụi mịn
   • Lau sàn và bề mặt thường xuyên bằng khăn ẩm

Giải pháp cải thiện chất lượng không khí toàn diện

Chính sách và quản lý nhà nước

1. Xây dựng và thực thi chính sách môi trường nghiêm ngặt:
   • Cập nhật các tiêu chuẩn chất lượng không khí theo khuyến nghị của WHO
   • Rà soát và siết chặt quy chuẩn khí thải đối với phương tiện giao thông, đặc biệt là xe cũ
   • Yêu cầu kiểm soát khí thải đối với các nhà máy, công trình xây dựng và hoạt động công nghiệp
2. Phát triển giao thông công cộng và giao thông xanh:
   • Mở rộng hệ thống giao thông công cộng, đặc biệt là xe buýt nhanh BRT và tàu điện ngầm
   • Khuyến khích sử dụng xe điện, hybrid và phương tiện chạy bằng nhiên liệu sạch
   • Phát triển cơ sở hạ tầng cho xe đạp và đi bộ
3. Tăng cường giám sát và cảnh báo:
   • Mở rộng mạng lưới trạm quan trắc chất lượng không khí với công nghệ hiện đại
   • Thiết lập hệ thống cảnh báo sớm và cung cấp thông tin AQI cho người dân
   • Áp dụng công nghệ AI và IoT trong giám sát và dự báo chất lượng không khí

Công nghệ và kỹ thuật

1. Nâng cấp công nghệ xử lý khí thải:
   • Áp dụng công nghệ tốt nhất có sẵn (BEP – Best Environmental Practices) trong các ngành công nghiệp
   • Khuyến khích chuyển đổi sang sản xuất sạch hơn
   • Đầu tư công nghệ xử lý khí thải cho phương tiện giao thông và công nghiệp
2. Phát triển năng lượng sạch:
   • Chuyển dịch sang năng lượng tái tạo: điện mặt trời, điện gió, năng lượng sinh khối
   • Đóng cửa các nhà máy nhiệt điện than cũ, lạc hậu theo lộ trình nhất định
   • Khuyến khích các hộ gia đình sử dụng bếp điện, bếp gas thay vì đốt than, củi
3. Công nghệ hỗ trợ giảm bụi tại nguồn:
   • Sử dụng công nghệ phun sương giảm bụi tại các công trình xây dựng, khu vực tập kết vật liệu
   • Triển khai hệ thống vệ sinh phương tiện giao thông lưu động để giảm bụi bám trên xe

Phát triển bền vững và cộng đồng

1. Tăng cường trồng cây xanh đô thị:
   • Mở rộng không gian xanh, phát triển vành đai xanh bao quanh các thành phố lớn
   • Khuyến khích trồng cây trong nhà và công sở
2. Nâng cao nhận thức cộng đồng:
   • Tổ chức các chiến dịch tuyên truyền, giáo dục về ô nhiễm không khí và sức khỏe
   • Hướng dẫn người dân cách bảo vệ bản thân và gia đình khỏi ô nhiễm không khí
3. Thúc đẩy lối sống xanh:
   • Khuyến khích đi bộ, đạp xe, sử dụng phương tiện công cộng
   • Giảm tiêu dùng và tăng cường tái chế, tái sử dụng

Lời khuyên từ chuyên gia cho mọi người

Đối với cá nhân và gia đình (Xếp theo mức độ ưu tiên)

Ưu tiên cao (Dễ thực hiện, chi phí thấp, hiệu quả tức thì):

1. Theo dõi AQI hàng ngày: Sử dụng các ứng dụng như AirVisual, AQICN hoặc các ứng dụng di động khác để cập nhật chất lượng không khí địa phương
2. Đeo khẩu trang khi AQI > 100: Ưu tiên khẩu trang N95 hoặc khẩu trang y tế đạt chuẩn, có khả năng lọc bụi PM2.5
3. Giới hạn hoạt động ngoài trời khi chất lượng không khí kém: Đặc biệt vào sáng sớm và chiều muộn khi ô nhiễm thường cao hơn
4. Đảm bảo thông gió hợp lý trong nhà: Sử dụng máy lọc không khí hoặc mở cửa sổ khi AQI bên ngoài tốt (<100)
5. Dọn dẹp nhà cửa thường xuyên: Sử dụng máy hút bụi có bộ lọc HEPA và lau nhà bằng khăn ẩm để giảm bụi tích tụ trong nhà

Ước lượng chi phí: 500.000 – 3.000.000 VNĐ (bao gồm khẩu trang và máy lọc không khí cơ bản)

Ưu tiên trung bình (Đòi hỏi đầu tư vừa phải, có hiệu quả lâu dài):

1. Trồng cây xanh trong nhà: Với chi phí thấp từ vài chục đến vài trăm nghìn đồng mỗi chậu, cải thiện chất lượng không khí sinh hoạt
2. Thay thế vật dụng nội thất phát khí độc: Khi có điều kiện, chọn sắm nội thất không phát thải hoặc ít phát thải formaldehyde và các hợp chất hữu cơ dễ bay hơi
3. Giữ môi trường sống sạch sẽ: Xử lý rác thải đúng cách, không đốt rác tại chỗ

Ước lượng chi phí: 3.000.000 – 10.000.000 VNĐ (tùy vào quy mô thay thế nội thất)

Ưu tiên thấp (Chi phí cao, hiệu quả cao trong dài hạn):

1. Đầu tư máy lọc không khí công suất lớn: Cho các không gian sinh hoạt chung, phòng ngủ với chi phí từ 8-15 triệu đồng cho các dòng máy cao cấp
2. Nâng cấp hệ thống thông gió: Lắp đặt hệ thống VRV/VRV cho các hộ gia đình có điều kiện

Ước lượng chi phí: 10.000.000 – 50.000.000 VNĐ

Đối với nhóm người có nguy cơ cao

• Người cao tuổi, trẻ em, phụ nữ mang thai và người có tiền sử bệnh hô hấp, tim mạch nên đặc biệt chú ý
• Khi AQI vượt quá 100, nên thực hiện các hoạt động trong nhà
• Vệ sinh mũi, họng và mắt bằng nước muối sinh lý thường xuyên
• Khám sức khỏe định kỳ và theo dõi các chỉ số sức khỏe liên quan
• Chuẩn bị sẵn sàng thuốc điều trị theo chỉ dẫn của bác sĩ nếu có bệnh mãn tính về hô hấp hoặc tim mạch

Đối với cộng đồng và doanh nghiệp

1. Ứng dụng công nghệ giám sát không khí: Doanh nghiệp và cơ quan nên lắp đặt hệ thống đo AQI tại nơi làm việc để cảnh báo và bảo vệ nhân viên
2. Triển khai chương trình CSR xanh: Các doanh nghiệp có thể tham gia trồng cây xanh, nâng cao nhận thức cộng đồng về ô nhiễm không khí
3. Hỗ trợ chương trình giao thông xanh: Khuyến khích nhân viên sử dụng phương tiện công cộng, đi chung xe, đi bộ hoặc đạp xe khi có thể
4. Tuân thủ quy định về môi trường: Các doanh nghiệp cần đảm bảo khí thải, tiếng ồn và bụi không vượt quá quy chuẩn cho phép

Các sáng kiến cải thiện chất lượng không khí thành công tại Việt Nam

1. Chương trình phun sương giảm bụi tại Hà Nội: Thành phố đã thí điểm triển khai các hệ thống phun sương dập bụi mịn tại các khu vực trọng điểm, đặc biệt là khu vực gần các công trình xây dựng lớn. Các hệ thống này đã góp phần giảm khoảng 15-20% hàm lượng bụi tại hiện trường.
2. Khu vực phát thải thấp và vùng kiểm soát: Hà Nội đã xây dựng các khu vực phát thải thấp (Low Emission Zones), nơi hạn chế xe ô tô cũ, xe không đạt chuẩn về khí thải được lưu thông. Kết hợp với các biện pháp xử phạt vi phạm, chương trình này đã giúp giảm từ 10-15% lượng khí thải xe từ các khu vực này.
3. Hệ thống giám sát và cảnh báo tự động: Việc triển khai hệ thống giám sát chất lượng không khí kết hợp AI để tự động phát hiện vi phạm về môi trường đã giúp tăng hiệu quả xử lý trong công tác kiểm soát nguồn thải.
4. Huy động công nghệ và tư nhân: Một số startup nội địa đã phát triển các thiết bị IoT đo chất lượng không khí kết hợp với cây xanh (như AIRemedy), vừa đo đạc chính xác các chỉ số không khí, vừa sử dụng cây xanh để cải thiện vi khí hậu, tạo ra mô hình có thể áp dụng tại các tòa nhà văn phòng, trường học.

Kết luận

Ô nhiễm không khí là một thách thức nghiêm trọng đối với sức khỏe con người và sự phát triển bền vững của xã hội. Trên toàn cầu, tổn thất kinh tế và nhân mạng do ô nhiễm không khí gây ra đã chạm đến mức báo động, với gần 8 triệu ca tử vong mỗi năm được ghi nhận. Ở Việt Nam, tình hình đang ngày càng phức tạp khi tốc độ đô thị hóa và công nghiệp hóa diễn ra mạnh mẽ trong khi các biện pháp kiểm soát ô nhiễm chưa kịp thích ứng.

Tuy nhiên, với những hiểu biết khoa học ngày càng sâu sắc về cơ chế tác động của ô nhiễm không khí và những tiến bộ trong công nghệ cũng như chính sách môi trường, chúng ta hoàn toàn có khả năng giảm thiểu tác động tiêu cực này. Việc thực hiện các giải pháp cải thiện chất lượng không khí đòi hỏi sự phối hợp giữa các cấp chính quyền, cộng đồng doanh nghiệp và từng cá nhân trong xã hội.

Từ việc áp dụng các tiêu chuẩn chất lượng không khí hiện đại như khuyến nghị của WHO năm 2025 đến việc xây dựng và triển khai các chính sách môi trường nghiêm ngặt, từ việc nâng cấp công nghệ sản xuất và giao thông đến việc thay đổi hành vi của người dân, mỗi hành động nhỏ đều góp phần quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Ngày nay, với sự phát triển vượt bậc của khoa học và công nghệ, việc giám sát và kiểm soát ô nhiễm không khí đã trở nên thuận lợi hơn bao giờ hết. Các giải pháp cải thiện chất lượng không khí trong nhà với chi phí phải chăng như máy lọc không khí, cây xanh trong nhà và vật liệu xây dựng thân thiện là hoàn toàn khả thi đối với từng gia đình. Trong khi đó, các giải pháp cấp vĩ mô như phát triển năng lượng sạch, giao thông công cộng và chính sách môi trường cần được triển khai đồng bộ và quyết liệt hơn nữa.

Chúng ta đang đối mặt với một “đại dịch im lặng”, nhưng cũng đang sở hữu đầy đủ công cụ để giải quyết nó. Sức khỏe của mỗi người và tương lai của thế hệ mai sau phụ thuộc vào cách chúng ta hành động ngay hôm nay để bảo vệ bầu không khí trong lành cho mọi người.

---

Danh mục nguồn tham khảo

[1] World Health Organization. WHO unveils updated global database of air quality standards. Ngày 26 tháng 2 năm 2025. https://www.who.int/news/item/26-02-2025-who-unveils-updated-global-database-of-air-quality-standards

[2] Health Effects Institute. New State of Global Air 2025 report shows nearly nine in ten global air pollution deaths are from noncommunicable diseases. https://www.healtheffects.org/announcements/new-state-of-global-air-2025-report-shows-nearly-nine-ten-global-air-pollution-deaths-are

[3] CDC. Air Pollution | Climate and Health. https://www.cdc.gov/climate-health/php/effects/air-pollution.html

[4] NIH. Air Pollution and Your Health. https://www.niehs.nih.gov/health/topics/agents/air-pollution

[5] World Health Organization. Health Impacts of Air Pollution. https://www.who.int/teams/environment-climate-change-and-health/air-quality-energy-and-health/health-impacts

[6] United States Environmental Protection Agency. National Ambient Air Quality Standards (NAAQS) for Particulate Matter. https://www.epa.gov/pm-pollution/national-ambient-air-quality-standards-naaqs-pm

[7] IQAir Newsroom. Air quality expert tips: Removing smoke from your home. https://www.iqair.com/vi/newsroom/air-quality-expert-tips-removing-smoke-from-your-home

[8] Bộ Tài nguyên và Môi trường Việt Nam. Báo cáo xếp hạng ô nhiễm môi trường 2025. https://lctech.vn/bao-cao-xep-hang-o-nhiem-moi-truong-2025/

[9] Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam. AQI – Chỉ số chất lượng không khí tại Việt Nam. https://www.iqair.com/vi/vietnam

[10] Tập đoàn Tư vấn Quốc tế Climate Policy Initiative. The State of Global Air Quality Funding 2025. https://www.climatepolicyinitiative.org/publication/the-state-of-air-quality-funding-2025/