Báo cáo chi tiết về viêm gan B

Tháng Ba 10, 2026

1. Định Nghĩa

Viêm gan B là một bệnh nhiễm trùng do virus viêm gan B (HBV) gây ra, tấn công và làm viêm gan. Đây là một trong những bệnh gan phổ biến và nguy hiểm nhất trên thế giới 1 2.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), viêm gan B là một bệnh nhiễm vi-rút ảnh hưởng đến gan, có thể gây bệnh cấp tính và mãn tính 2. WHO ước tính năm 2022 có khoảng 254 triệu người sống chung với nhiễm trùng viêm gan B mãn tính, trong đó chỉ 13% biết họ bị nhiễm 2.

Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) mô tả viêm gan B là một bệnh nhiễm gan có thể ngăn ngừa bằng vắc-xin do vi-rút viêm gan B (HBV) gây ra 4.

MedlinePlus định nghĩa viêm gan B là một bệnh gan do virus viêm gan B (HBV) gây ra, trong đó HBV gây viêm gan 7.

Mayo Clinic định nghĩa viêm gan B là một bệnh nhiễm vi-rút làm tổn thương gan 8.

Tình hình tại Việt Nam: Ước tính có khoảng 10% dân số Việt Nam nhiễm virus viêm gan B, tương đương với khoảng 10 triệu người. Việt Nam là một trong 10 quốc gia có số người nhiễm viêm gan B và C cao nhất trên thế giới với khoảng 6,5 triệu người nhiễm viêm gan B 15. Mỗi năm Việt Nam có khoảng 80.000 trường hợp xơ gan và ung thư biểu mô tế bào gan và khoảng 40.000 trường hợp tử vong 17.

2. Phân Loại

Viêm gan B được phân loại thành hai dạng chính dựa trên thời gian nhiễm virus và đáp ứng miễn dịch của cơ thể:

Viêm gan B cấp tính

Là tình trạng nhiễm virus trong thời gian ngắn, thường dưới 6 tháng 1. Một số người bị viêm gan B cấp tính không có triệu chứng hoặc chỉ bị bệnh nhẹ 4. Nhiều người với viêm gan B cấp tính có nguy cơ suy gan cấp tính 3. Bệnh thường tự khỏi mà không cần điều trị đặc hiệu ở người lớn có hệ miễn dịch bình thường.

Hepatitis_B_Health_Dossier

Hepatitis_B_Survival_Shield

Viêm gan B mãn tính

Là tình trạng nhiễm trùng gan kéo dài từ 6 tháng trở lên 1. Virus HBV không bị loại bỏ và tiếp tục tồn tại một cách âm thầm 1. Viêm gan B mãn tính có thể dẫn đến xơ gan và ung thư gan 2.

Ngoài ra, dựa trên các xét nghiệm huyết thanh học, viêm gan B mãn tính được chia thành các giai đoạn 18:

Nhiễm HBV có HBeAg dương tính: Virus đang nhân lên mạnh, có khả năng lây truyền cao
Nhiễm HBV có HBeAg âm tính: Virus nhân lên ít hơn, khả năng lây truyền thấp hơn
Viêm gan B thể ẩn: HBV DNA có thể phát hiện được nhưng HBsAg âm tính

3. Nguyên Nhân

Nguyên nhân trực tiếp gây viêm gan B là virus viêm gan B (HBV) 1. HBV thuộc họ Hepadnaviridae, là một virus DNA có vỏ bọc, có ái tính đặc biệt với gan 20.

Virus HBV có thể xâm nhập và tấn công cơ thể bằng nhiều con đường khác nhau 3. Đường máu là con đường lây nhiễm phổ biến ở người tiêm chích ma túy qua việc dùng chung kim tiêm, thiết bị y tế chưa được vô trùng 5. Đường tình dục là con đường lây nhiễm khi quan hệ tình dục không an toàn, đặc biệt là không sử dụng bao cao su 1. Từ mẹ sang con là con đường lây nhiễm phổ biến nhất trong quá trình sinh nở nếu mẹ bị nhiễm virus 6 3, đặc biệt phổ biến ở một số quốc gia châu Á. Qua các chất dịch cơ thể là con đường xâm nhập khi tiếp xúc với máu, tinh dịch và các dịch cơ thể khác từ người bị nhiễm 5. Tổn thương da hoặc niêm mạc nhỏ cũng có thể là con đường xâm nhập của virus.

CDC lưu ý rằng người tiêm chích ma túy có nguy cơ cao hơn do dùng chung kim tiêm 9. Khả năng lây nhiễm của HBV cao hơn HIV khoảng 50-100 lần 21, làm cho việc phòng ngừa trở nên cấp thiết.

4. Triệu Chứng

Nhiều người nhiễm virus viêm gan B không có triệu chứng hoặc không biết mình bị nhiễm 2 7. Điều này đặc biệt phổ biến ở trẻ em và người bị nhiễm virus từ khi còn nhỏ 22, làm cho việc phát hiện sớm và điều trị kịp thời trở nên khó khăn.

Triệu chứng cấp tính

Triệu chứng viêm gan B cấp tính thường xuất hiện từ 2 tuần đến 6 tháng sau khi tiếp xúc với virus 23. Các triệu chứng có thể bao gồm mệt mỏi, cảm giác không khỏe 10; vàng da, vàng mắt (vàng da) do bilirubin tích tụ trong máu 10; đau bụng bên phải, đặc biệt là vùng gan 1; nôn mửa, buồn nôn 1; sốt nhẹ 1; nước tiểu sẫm màu, phân nhạt màu 24; và chán ăn, sụt cân 24. Ở trẻ nhỏ, bệnh thường không có triệu chứng hoặc có triệu chứng nhẹ, trong khi ở người lớn có thể có triệu chứng nặng hơn.

Triệu chứng mãn tính

Ở người bị viêm gan B mãn tính, triệu chứng thường không rõ ràng và bệnh tiến triển âm thầm trong nhiều năm 1. Trong một số trường hợp, bệnh nhân có thể xuất hiện mệt mỏi kéo dài âm ỉ 1; khó tiêu, chán ăn 1; và đau vùng gan âm ỉ 1. Khi bệnh tiến triển nặng, có thể xuất hiện phù chân, cổ trướng (do suy gan tiến triển) 25 và xuất huyết dễ dàng do giảm tiểu cầu và rối loạn đông máu 25.

5. Cơ Chế Bệnh Sinh

Virus viêm gan B (HBV) xâm nhập vào cơ thể qua các con đường đã nêu trên. Sau khi vào máu, virus di chuyển đến gan và bắt đầu nhân lên trong tế bào gan (tế bào gan), gây tổn thương tế bào gan và phản ứng viêm 19.

Cơ chế bệnh sinh cụ thể bao gồm virus HBV chứa DNA vòng bán kép, có khả năng tái tạo và nhân lên nhanh chóng trong tế bào gan. HBV là một DNA virus với genome partially double-stranded DNA 19. Khi virus nhân lên, chúng phá hủy tế bào gan trực tiếp hoặc gián tiếp thông qua phản ứng miễn dịch của cơ thể chống lại virus 3. Phản ứng miễn dịch cũng góp phần gây tổn thương gan, dẫn đến viêm và hoại tử tế bào gan. Quá trình này liên quan đến cả tế bào T và các cytokine viêm 19.

Sau khi xâm nhập vào tế bào gan, HBV sử dụng enzyme reverse transcriptase để tổng hợp DNA mạch đôi kín (covalently closed circular DNA – cccDNA), dạng này tồn tại bền vững trong nhân tế bào và là khuôn mẫu cho việc phiên mã tạo ra các RNA virus 19. Quá trình này giải thích tại sao việc loại bỏ hoàn toàn virus rất khó khăn trong điều trị viêm gan B mãn tính.

CDC nhấn mạnh rằng khoảng 90% trẻ sơ sinh bị nhiễm virus sẽ phát triển viêm gan B mãn tính, trong khi ở người lớn tỷ lệ này chỉ khoảng 5% 9. Sự khác biệt này là do hệ miễn dịch của trẻ sơ sinh chưa phát triển đầy đủ để nhận diện và loại bỏ virus hiệu quả, trong khi người lớn có khả năng miễn dịch trưởng thành hơn để kiểm soát và loại bỏ virus.

6. Hậu Quả

Hậu quả của viêm gan B phụ thuộc vào việc phát hiện và điều trị sớm, cũng như đáp ứng miễn dịch của từng cá nhân.

Với viêm gan B cấp tính

Hầu hết người lớn có thể tự khỏi mà không cần điều trị đặc hiệu 1, miễn dịch cơ thể có thể loại bỏ hoàn toàn virus. Tuy nhiên, trẻ em và người có hệ miễn dịch yếu có nguy cơ chuyển sang giai đoạn mãn tính cao do khả năng miễn dịch chưa đủ mạnh để tiêu diệt virus.

Với viêm gan B mãn tính

Viêm gan B mãn tính có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng, ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe:

Xơ gan: Viêm gan kéo dài làm sẹo gan hình thành, dần dần làm mất chức năng gan 2. Quá trình xơ gan là bất khả nghịch và có thể kéo dài nhiều năm.
Ung thư gan nguyên phát: Đây là biến chứng nguy hiểm nhất và là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong ở người bị viêm gan B mãn tính 3. Hầu hết ung thư gan phát triển từ nền xơ gan.
Suy gan: Gan không thể thực hiện các chức năng bình thường, có thể dẫn đến hôn mê gan và tử vong 6. Suy gan cấp tính là một cấp cứu y khoa.

Tình hình tại Việt Nam: Mỗi năm Việt Nam có khoảng 80.000 trường hợp xơ gan và ung thư biểu mô tế bào gan và khoảng 40.000 trường hợp tử vong 17. WHO ước tính năm 2022 có khoảng 254 triệu người sống chung với nhiễm trùng viêm gan B mãn tính, trong đó chỉ 13% biết họ bị nhiễm 2. Những con số này cho thấy gánh nặng bệnh tật khổng lồ mà viêm gan B gây ra cho xã hội.

7. Điều Trị

Điều trị viêm gan B tùy thuộc vào giai đoạn và mức độ nghiêm trọng của bệnh 8. Hướng dẫn điều trị mới nhất từ WHO năm 2024 đã mở rộng chỉ định điều trị ở bệnh nhân viêm gan B mãn tính 11, giúp nhiều bệnh nhân hơn có cơ hội kiểm soát bệnh.

Điều trị viêm gan B cấp tính

Thông thường không cần điều trị đặc hiệu 4, vì phần lớn người lớn có thể tự khỏi bệnh nhờ hệ miễn dịch. Các biện pháp hỗ trợ bao gồm nghỉ ngơi, ăn uống đầy đủ dinh dưỡng, bổ sung nước 4 và theo dõi chức năng gan định kỳ. Trong trường hợp viêm gan cấp tính nặng, có thể cần điều trị nội khoa tích cực hoặc ghép gan.

Điều trị viêm gan B mãn tính

Sử dụng thuốc kháng vi-rút để ức chế sự nhân lên của virus 8. Các loại thuốc thường dùng bao gồm:

Entecavir: Liều khuyến cáo 0,5mg một lần mỗi ngày, có thể tăng lên 1mg/ngày ở một số trường hợp 12 13. Đây là thuốc ức chế reverse transcriptase có hiệu quả cao và tỷ lệ kháng thuốc thấp.
Tenofovir: Hai dạng là TDF (300mg mỗi ngày) và TAF (25mg mỗi ngày) 12. TAF có ít tác dụng phụ trên thận và xương hơn so với TDF.
Lamivudine: Liều 100mg mỗi ngày tuy nhiên tỷ lệ kháng thuốc cao 14, hiện nay ít được sử dụng rộng rãi.

Interferon alpha được dùng chủ yếu cho người trẻ tuổi muốn không cần điều trị lâu dài 8. Tuy nhiên thuốc có nhiều tác dụng phụ và hiệu quả thấp hơn so với thuốc uống. Trong trường hợp ung thư gan do viêm gan B, có thể cần phẫu thuật cắt bỏ phần gan hoặc ghép gan 3. Điều trị ung thư gan còn bao gồm hóa trị, xạ trị và các phương pháp can thiệp ít xâm lấn khác.

8. Cách Phòng Bệnh

Phòng ngừa viêm gan B chủ yếu dựa vào tiêm vắc-xin 9, là biện pháp hiệu quả nhất:

Vắc-xin viêm gan B mang lại miễn dịch kéo dài trên 95% người được tiêm 7. Lịch tiêm chủng chuẩn cho trẻ em bao gồm 3 liều: liều sơ sinh (trong 24 giờ sau sinh), liều thứ hai sau 1-2 tháng và liều thứ ba khi trẻ được 6 tháng tuổi 9. CDC khuyến cáo tất cả trẻ sơ sinh nên được tiêm vắc-xin viêm gan B trong vòng 24 giờ sau sinh 9. Người lớn cũng nên tiêm vắc-xin, đặc biệt là những người có nguy cơ cao như nhân viên y tế, người tiêm chích ma túy, người bị suy giảm miễn dịch, bạn tình của người bị nhiễm HBV 4.

Biện pháp phòng ngừa khác

An toàn tình dục được đảm bảo bằng cách sử dụng bao cao su đúng cách trong suốt quá trình quan hệ tình dục 4. Không dùng chung kim tiêm và vật dụng cá nhân như kim tiêm, bông, ống tiêm và các vật dụng cá nhân có thể dính máu như bàn chải đánh răng, dao cạo râu… 4. Kiểm tra sức khỏe định kỳ đặc biệt với những người có nguy cơ cao như nhân viên y tế, người tiêm chích ma túy, người có nhiều bạn tình 9. An toàn trong y tế bằng cách đảm bảo vô trùng thiết bị y tế, thực hiện đúng quy trình xử lý chất thải y tế 26. Dự phòng sau phơi nhiễm khi tiếp xúc với máu hoặc dịch cơ thể nghi nhiễm HBV cần được đánh giá ngay để xem xét tiêm globulin miễn dịch chống HBV (HBIG) và vắc-xin 26.

Phụ nữ mang thai nên được xét nghiệm HBsAg để có biện pháp phòng ngừa lây truyền từ mẹ sang con. Trẻ sơ sinh của mẹ bị nhiễm HBV cần được tiêm HBIG và vắc-xin trong vòng 12 giờ sau sinh 26, giúp giảm nguy cơ lây truyền xuống dưới 5%.

9. Lời Khuyên Từ Chuyên Gia

Chuyên gia y tế đưa ra một số lời khuyên quan trọng dựa trên bằng chứng y học và kinh nghiệm lâm sàng để giúp người dân bảo vệ sức khỏe tốt hơn:

Đối với người chưa bị nhiễm

Tiêm vắc-xin viêm gan B đầy đủ theo lịch trình. CDC khuyến cáo tất cả trẻ sơ sinh nên được tiêm vắc-xin viêm gan B trong vòng 24 giờ sau sinh 9 để đảm bảo miễn dịch sớm và hiệu quả. Thực hành an toàn tình dục bằng cách sử dụng bao cao su đúng cách 4 để tránh lây truyền qua đường tình dục. Không dùng chung kim tiêm hoặc các vật dụng cá nhân có thể dính máu như bàn chải đánh răng, dao cạo râu 4 để ngăn ngừa lây truyền qua đường máu. Thực hiện xét nghiệm viêm gan B để biết tình trạng sức khỏe và phòng tránh lây nhiễm cho người thân 1.

Đối với người đã bị nhiễm

Kiểm tra sức khỏe định kỳ để theo dõi tình trạng bệnh 9 và phát hiện sớm các biến chứng. Tuân thủ điều trị theo hướng dẫn của bác sĩ, không tự ý ngừng thuốc vì có thể dẫn đến kháng thuốc và biến chứng 8. Tránh các chất gây hại cho gan như rượu, bia 8 để giảm gánh nặng cho gan. Theo dõi chặt chẽ các chỉ số chức năng gan định kỳ 3 để đánh giá đáp ứng điều trị. Thông báo cho bạn tình và khuyến khích họ đi xét nghiệm, tiêm ngừa 16 để bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Chung cho tất cả mọi người

Nhận thức rằng viêm gan B là bệnh lây truyền chủ yếu qua đường máu và đường tình dục 9 giúp có biện pháp phòng ngừa phù hợp. Giảm sự kỳ thị liên quan đến viêm gan B thông qua giáo dục cộng đồng 1 vì bệnh nhân vẫn có thể sống tốt khi được điều trị đúng cách. Người có nguy cơ cao (người tiêm chích ma túy, nhân viên y tế, người bị suy giảm miễn dịch) cần được xét nghiệm định kỳ 9 để phát hiện và điều trị kịp thời.